PACT Modeliyle %100 Verim: Excel Formüllerini Yapay Zekaya Yazdırmanın Altın Kuralları

Selam!

Bir Excel eğitmeni olarak, beni her ne kadar çok mutlu etmese de! Excel formüllerini ezberlemek artık eskisi kadar kritik değil. Günümüzde ya da çok uzak olmayan bir zamanda, asıl güç, yapay zekaya (ChatGPT, Gemini, Copilot vb.) bu formülleri nasıl yazdıracağınızı bilmek olcak sanki.

Peki, yapay zekadan %100 verim almak için nasıl konuşmalıyız? İşte Excel kullanıcıları için "Prompt Mühendisliği" için ipuçları.

Haydi başlayalım.

Prompt'un Formülü  PACT Modeli

Yapay zeka ile iletişim kurarken rastgele cümleler kurmak yerine, PACT çerçevesini kullanarak daha etkili sonuçlar alabiliyoruz.

Örnek: Satış Raporu
Prompt: "Bana satış raporu hazırla." (Sonuç: Muhtemelen genel geçer, işinize yaramayan rastgele bir şablon.)

PACT ile Prompt:

(P) Sen kıdemli bir Excel veri analistisin.
(A) Bu tabloyu analiz edip yönetim için özet bir rapor çıkar.
(C) A sütununda Ürün Adı, B sütununda Satış Adedi, C sütununda Birim Fiyat var. Bazı ürün isimleri hatalı girilmiş olabilir.
(T) Sonuçları madde madde, profesyonel bir dille yaz ve en sona veriyi görselleştirmek için bir Pivot Tablo önerisi ekle.

Kimlik (Persona) İle Ona Bir Rol Verin

Yapay zekayı devasa bir okyanus gibi düşünürsek, ona bir "rol" vermezseniz, size ortalama, herkes için geçerli genel cevaplar verir. Ancak bir rol verirsen, cevabın kalitesi ve derinliği anında değişir.

Örnek  : Ortalama Hesaplama

Personasız İstek: "Bana ortalama formülünü ver."

Sonuç: Size standart =ORTALAMA(A1:A10) formülünü verir.

Analist Personası: "Sen kıdemli bir veri analistisin. Bana ortalama almanın en güvenli yolunu söyle."

Sonuç: Size "Eğer verinde '0' değerleri veya hatalar varsa standart ortalama yanıltıcı olur. Bunun yerine AGGREGATE fonksiyonunu kullanmalısın..." diyerek profesyonel bir çözüm sunar.

Bağlam (Context) 

Yapay zekanın en büyük handikapı ekranınızı görememesidir. Onun gözü sizsiniz. Sorununuzu ne kadar detaylandırırsanız, çözüm o kadar nokta atışı olur.

Senaryo 1: Formül Hatası Çözme

Kötü: "Formül hata veriyor."
 İyi: "Düşeyara (VLOOKUP) yaparken #N/A hatası alıyorum. Aradığım değer sayı formatında ama tablo dizisindeki veriler metin formatında olabilir. Bunu nasıl aşarım?"

Senaryo 2: Tarih Dönüşümü

Kötü: "Tarihleri düzelt."
İyi: "A sütununda '2023.05.12' şeklinde metin olarak girilmiş tarihler var. Bunları Excel'in tanıyacağı gerçek tarih formatına (GG/AA/YYYY) çeviren bir formül yaz."

Senaryo 3: Tablo Temizliği

Kötü: "Tabloyu temizle."
 İyi: "Müşteri listemde, adı ve soyadı aynı hücrede bitişik yazılmış (AhmetYılmaz). Bunları ayır ve mükerrer kayıtları sil."

Hedef ve Kısıtlar (Target)

PACT modelindeki 'T' (Target) harfi, sadece çıktının formatını değil, aynı zamanda uyulması gereken kuralları ve kısıtları (constraints) da kapsar. Yapay zekaya "neyi yapmaması" gerektiğini veya sınırlarını burada söylemelisiniz.

Örnek:

"Formül sadece Office 365 fonksiyonlarıyla olsun (XLOOKUP gibi)."
"Çözümü VBA kullanmadan, sadece yerleşik fonksiyonlarla yap."
"Fonksiyon adlarını Türkçe (TOPLA, EĞER) olarak yaz."
"Tek bir hücreye sığacak tek bir formül istiyorum, yardımcı sütun kullanma."

Dil ve Üslup: "Lütfen" Demeli miyiz?

Bu, en çok merak edilen konulardan birisi, yada en azından ben bunu merak ediyorum gerçekten. Bir robota / Yapay Zeka' ya nazik olmanın teknik bir faydası var mı? Evet.

Sebebi ise basit aslında, yapay zeka modelleri, internetteki milyarlarca insan konuşmasıyla eğitiliyor ve bu süreç devam da ediyor.. İnternet verilerinde, "nazik, özenli ve detaylı" sorular genellikle "kaliteli ve kapsamlı" cevaplarla ile eşleşiyor, yani sorduğunuz sorununu içeriği ve kalitesi, gelecek olan yanıtları da etkiliyor.

Teknik Neden: Nazik bir dil, modelin "context steering" (bağlam yönlendirme) mekanizmasını tetikleyerek "yardımcı asistan" moduna geçmesini sağlıyor

"Lütfen bunu bir ilkokul öğretmeninin sabrıyla anlatır mısın?" dediğinizde, model açıklama seviyesini basitleştiriyor ve detaylandırıyor.

Özetle, nezaket size vakit kaybettirmiyor, kalite kazandırıyor. Ancak netlikten ödün vermeden elbette.

Hangi Yapay Zeka Excel'de Daha İyi?

Her yiğidin bir yoğurt yiyişi olduğu gibi, farklı yapay zeka modellerininde farklı çözüm yaklaşımları var. Bu durumda htiyaca göre doğru aracı seçmek yine zaman kazandırıyor bize.

Excel İçin 10 Hazır Prompt

Aşağıdaki promptları kopyalayıp kendi işlerinize uyarlayarak hemen kullanmaya başlayabilirsin:

Veri Analizi: "Bu tabloyu bir veri analisti gözüyle incele. Gördüğün en önemli 3 trendi ve 2 riskli noktayı bana madde madde özetle."

Hata Bulma: "Bu veri setindeki mantıksız değerleri (örn: negatif yaş, gelecekteki doğum tarihi) tespit etmem için bana bir 'Koşullu Biçimlendirme' formülü ver."

Formül Optimize Etme: "Bu formül çok uzun ve yavaş çalışıyor:

'Formülü Yapıştır'. Bunu Office 365 fonksiyonları (LET, FILTER vb.) kullanarak daha verimli hale getir."

VBA Makrosu: "Tüm çalışma sayfasındaki gizli satırları ve sütunları tek tıkla görünür yapacak, ardından A1 hücresine gidecek güvenli bir VBA makrosu yaz."

Regex (Düzenli İfade): "Hücre içindeki metinden sadece e-posta adreslerini ayıklamak istiyorum. Bunun için kullanabileceğim Regex desenini yaz."

Öğrenme: "DÜŞEYARA (VLOOKUP) fonksiyonunun mantığını bana 10 yaşında bir çocuğun anlayacağı basitlikte, 'Kütüphane' analojisi kullanarak anlat."

Veri Temizleme: "A sütunundaki telefon numaraları çok karışık (05xx, +90, 5xx...). Hepsini '5XX XXX XX XX' standardına getirecek tek bir formül yaz."

Pivot Tablo: "Bu veri setiyle yönetim kuruluna sunum yapacağım. Hangi 3 farklı Pivot Tabloyu oluşturursam en etkileyici sunumu yaparım?"

Karşılaştırma: "Sayfa1 ve Sayfa2'deki A sütunlarını karşılaştır. Sayfa1'de olup Sayfa2'de olmayanları listele."

Kısayol: "Excel'de fare kullanmadan bir sütunu komple seçip, sağ tarafa kopyalamak için hangi klavye kısayollarını sırasıyla kullanmalıyım?"

Copilot ve Excel Chat GPT ve Excel Excel ve Gemini