Tüketici mi Olacağız, Yönetici mi? Yapay Zeka Çağında Excel Yetkinliğinin Önemi

Selam!

Çok değil, yakın zamana kadar Excel öğrenmek; kalın kitapları karıştırmak, Youtube videoları arasında kaybolmak ve tam aradığımız formüle ulaşmak için saatlerce uğraşmak demekti. Aynı zamanda çoğu zaman deneme yanılma deneme-yanılma yoluyla doğru sonuca ulaşmaktı. Bugün ChatGPT, Grok, Gemini ve Copilot gibi yapay zekâ araçlarıyla bambaşka bir dönemdeyiz. Artık karmaşık formülleri dakikalar içinde oluşturmak, hatta bu işi tamamen yapay zekâya devretmek mümkün.

İtiraf etmek gerekirse, ben de sıklıkla bu araçları kullanıyorum. Ancak tam bu noktada genellikle eğitimlerde, karşımıza bu yazının konusu olan şu kritik soru çıkıyor : “Zaten yapay zekâ var, neden hâlâ fonksiyon öğrenelim?”

Bu yazıda, bu sorunun cevabını sadece kendi açımdan değil; konuyu sorduğum dört büyük yapay zekâ platformunun (ChatGPT, Grok, Gemini, Copilot) ortak aklıyla harmanlayarak vereceğiz.

Haydi başlayalım.

Tüketici mi Olacağız, Yönetici mi?

 Yukarda dediğim gibi ders arası sohbetlerin konusu artık tamamen yapay zekâ oldu. Katılımcılar "Bu eğitime gerek var mıydı ? Yapay zekâ saniyeler içinde yazıyorken, neden manuel formül yazmayı öğrenmekle vakit kaybedeyim?"

Bu soruyu "Evet, öğrenmek gereklidir" diyerek geçiştirmek kolay. Ancak asıl mesele, teknolojiyi sadece kullanmak mı, yoksa onun mantığını kavrayıp yönetebilmek mi daha değerli? Sorusunda yatıyor. Yapay zekâ size kusursuz görünen bir çözüm sunabilir; fakat bu çözümü anlamadan kullanmak, ne işe yaradığını bilmediğiniz bir düğmenin, karmaşık bir makineyi çalıştırmasını ummak gibi bir şey.

Kısacası; sadece aracı kullanan bir operatör mü olacağız, yoksa o araca hükmeden bir efendi mi?

Yapay Zekâ Araçları Ne Diyor?

Bu soruyu doğrudan muhataplarına; ChatGPT, Grok, Gemini ve Copilot'a sordum: "Sen zaten Excel’de formülün kralını yazıyorsun, ben neden öğreneyim ki?" İşte aldığım yanıtların özeti ve ortak paydası.

ChatGPT "Kara Kutu" dan Kurtulmak

ChatGPT, konuya güvenlik ve doğruluk üzerinden yaklaşıyor. Fonksiyon bilmeyen bir kullanıcı için yapay zekânın ürettiği formül bir "kara kutu" dur. Sonucun neden doğru veya yanlış olduğunu anlayamazsınız. İş hayatında "Formülü kim yazdı?" değil, "Hatayı kim çözebilir?" sorusu önemlidir. Veri yapısındaki bir değişikliği ancak mantığı bilen biri fark edip formülü yenileyebilir.

Grok “Balık Tutmayı Öğrenmek”

Grok, klasik bir benzetmeyle durumu özetliyor, "Ben sana balığı veririm ama balık tutmayı öğrenmek sana özgürlük kazandırır."  İnternetin olmadığı, şirket politikalarının yapay zeka kullanımını kısıtladığı veya verinin çok hassas olduğu durumlarda, kendi bilginiz en büyük güvencenizdir. Ayrıca Grok, temel bilginin size bağımsızlık ve yaratıcılık katacağını, bunun da kariyerinizde sizi öne geçireceğini vurguluyor.

Gemini “Aynı Dili Konuşmak ve Halüsinasyon Riski”

Gemini, yapay zekayı yönetmek için onunla aynı dili konuşmanız gerektiğini belirtiyor. Ne istediğinizi teknik terimlerle (Prompt Mühendisliği) anlatabilmek için temel bilgi şart. Daha da önemlisi Gemini, yapay zekânın zaman zaman "halüsinasyon" görebileceği konusunda uyarıyor. Var olmayan bir fonksiyonu varmış gibi önerebilir. Bu hataları ayıklamak için denetim mekanizması siz olmalısınız.

Copilot “Süper Güç İçin İkisi Bir Arada”

Copilot ise denklemi şöyle kuruyor: Yapay Zekâ + Excel Bilgisi = Süper Güç. Fonksiyonları biliyorsanız, yapay zekanın çıktısını okuyabilir, mantık hatalarını yakalayabilir ve sistemi optimize edebilirsiniz. Bilmeyen biri sürekli yardıma muhtaçken, bilen biri sistemi tasarlayan ve yöneten kişiye dönüşür.

Hangi Yapay Zekâ Neyi Vurguluyor?

Yapay Zekânın "Halüsinasyon" Anı

Gemini' nin bahsettiği "halüsinasyon" durumu, benim de sıkça başıma gelen bir olay, yapay zekâya spesifik bir hesaplama sordum. "Evet, bunun için şu fonksiyonu kullanabilirsin" dedi ve harika görünen bir formül yazdı. Başlangıçta “her halde yeni bir formül geldi Excel’ e” dedim. Ancak Excel'e yapıştırdığımda hata aldım. Çünkü önerdiği isimde bir fonksiyon aslında Excel kütüphanesinde yoktu! Üstelik tekrar “böyle bir fonksiyon yok Excel’ de dediğimde”, “Haklısın Excel’ de böyle bir fonksiyon yok” dedi. Yani fonksiyon uyduruyor bazen sizi memnun etmek için, bunun adına da “Halüsinasyon” diyor.

Bu durumu yine Gemini’ye sorduğumda yanıt şu yanıtı verdi özetle :

“Yapay zekanın halüsinasyon görmesinin (yani uydurmasının) sebebi, onun dünyayı bizim gibi "bilgi" veya "gerçekler" üzerinden değil, "olasılıklar" üzerinden algılamasıdır.”

“Yapay zekanın önceliği doğruyu söylemek değil, akıcı ve mantıklı görünen bir cümle kurmaktır.”

Eğer fonksiyon mantığını ve Excel’in sınırlarını bilmiyorsan, verilen formülü uygulamaya çalışacak ve saatlerce hatayı çözmekle uğraşacaksın. Oysa hem Excel’i hem de yapay zekâyı tanırsan, “Böyle bir fonksiyon yok, alternatif ne olabilir?” diyerek süreci hızla düzeltebilirsin. İşte bilgi, bu noktada gerçek anlamda zaman kazandıran faktör haline geliyor.

Rotayı Kim Çizecek?

Tüm bu görüşlerin ortak noktası net.  Yapay zekâ harika bir hızlandırıcı, ancak direksiyonu ona tamamen bırakmak riskli. Temel fonksiyon bilgisi olmadan yapay zekâdan alınan sonuçların, denetlenemeyen bir risk yığınına dönüşmesi kuvvetle muhtemel.

Fonksiyonları öğrenmek size şunları kazandırır:

Yazıyı, bu dönüşümü en iyi özetleyen şu iki harika tespitle bitirelim:

“Excel zaten hesap yapıyor, ama hangi hesabı yapacağını bilen insan hâlâ sensin.” (ChatGPT & Copilot)

“Yapay zekâ senin yerini almayacak; yapay zekâyı fonksiyon bilginle harmanlayıp kullanan biri senin yerini alacak.” (Gemini)